(Langhirano 29 qershor – Parma 31 qershor,qytete dhe data që mikpritën grupin e Gjiorgjisë, Rusisë dhe Shqiperisë në këtë festival ngjyrash dhe kostumesh.)

“ 27 vite histori, si fillim grupi “Vivaword” u quajt “ Barilla”, i krijuar në Piancenza, me motivim sportiv dhe më vonë edhe artistik” thote Carlo Devote entuziast.

Një eksperiencë e veçantë e folklorit popullur, të vendeve që janë të ftuara, një herë në vit në zonën Emigliane. C’do grup sjell si ne pajë, në dasmën e tijë, tematikën kulturore dhe ja transmeton të tjerëve. E motivojmë këtë atmosferë si një mision shkëmbimi, paralelizmi artistik dhe jo konkurim të mirfilltë. Nuk ka çmim individual, pasi ndividualiteti sjell tension, këtu mbizotëron idea :“Lëviz trupin tënd dhe zgjero horizontin” vazhdon Carlo Devote organizatori kryesor i aktivitetit “Festival internacional i të rinjëve.”

Dhe kjo funksionon shumë mirë pasi në folklor mbizotëron gustoja personale e publikut, nuk mund te bësh vlerësime individuale në një skenë ku shijohen ngjyrat apo nuancat e levizjeve, nuk je arbitër i ushtrimeve të mirfillta artistike si mund të konsiderojmë një konkurs të gjimnastikës ritmike, apo artistike, apo zhaner të tjerë që kanë kufijë vlersimi teknik. Në këtë festival, kaq domethënës, janë të perfshir 43 shtete dhe për ç’do vit të ftuar në Itali 7 prej tyre. Në komleks tre muaj në verë dhe dy javë për ç’do turn. Në këtë periudhë, në skenën e festivalit, u ngjit Shqipëria e përfaqësuar nga shkolla artistike, akademia “ Robert Radoja”. “Bashkpunimi ynë me vendin e shqiponjave ka filluar qysh ne 1999. Përse është zgjedhur Shqiperia? Për faktorin që ka një komunitet të jashtzakonshëm emigrues këtu dhe se folklori shqiptar ka rreflekse të motivuara zonash që e bëjnë të larmishme spetaklin. Eshtë patur parasysh, në zjedhjen e grupeve dhe të vendeve që perfaqsojnë profilin folkloristik, aspekti i nivelit ekonomik. Këtu qëndron edhe suksesi i këtij momenti. Sepse investon mbi një thesar kulturor i cili eshte më i pasur në vendet e varfra se ato të pasura. Nuk mund të gjesh folklor në Francë, apo në ndonjë vend tjetër me standart të lartë, sa mund ta gjesh p.sh në Gjorgji, Shqipëri etj. Mjafton të futesh në optikën e shfaqies, me syrin vëzhgues të një fotografi, apo me veshin e prehur të një dashamirsi të thjeshtë dhe skena të mbështjell në një vello nuseje si shallet e bardha dardhare. Eshte nje ylber natyror !» perfundon Carlo.

Poziconohem në një qoshe duke vëzhguar edhe lëvizjet e prapa skenës. Janë vajza e djem të moshave nga 7 deri ne 14 vjeç. Me bënë përshtypie si ndihmohen mes tyre edhe kur ndërrojnë kostumet. Janë nga vende të ndryshme, nuk dinë gjuhen e njëri – tjetrit por kuptojnë artin e tyre. Një urragan rinie me impulse patosi. Rritëm i mrekullueshëm në vallet Gjorgjane. Që kanë shumë forcë dhe përçojnë nganjeherë edhe tencion luftarak…..si thote edhe korografi i ketij grupi. “Eshtë forca e natyrës së historisë sonë”!

Sorkallet e Shqiperisë kanë një profil më elegantë. E lexon në hijeshinë e kostumeve të bukura që rradhë pas rradhe bëjnë sfilatën e zonave të ndryshme. Në qoshe të skenës arkitektia muzeale, kështu është një korograf për mua, e talentuara Lindita Kaimi. Eshtë për tu adhuruar mënyra profesionale me të cilën i ndjek me sy, hap pas hapi, lëvizjet e grupit në skenë. Dikush i afrohet, kërkon ndihmë ti rregulloi shaminë apo ti vë në flokë një karficë dhe ajo me durim i rregullon kornizën e bukurisë këtyre vajzave si shtojzavalle. Pastaj me shdërvjellësi i ndjek nën rritmin e valles që fillon. Aty e gatshme të bëjë një shenjë, hap korogrofije, apo lëvizje që nuk shkon.

“Nuk është e lehtë sepse kërkojnë të gjithë të njëjtën vëmendje. Por për ç’do herë që kemi këto kënaqësi ja vlen lodhia se shpërblehet në duartrokitje, ne besojmë në talentet e shkollës sonë “ thote ajo me sytë që i shkëlqejnë si feline ” Eshtë ç’do skenë që me jep dhe më transmeton kënaqësinë e punës që bëjë si korografe por ajo që më emocionon më shumë është saxhio qe zhvillohet ç’do fund viti ne skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit ku unë dikur kam kercyer edhe vete. Eshte si stafetë kjo gjë, dje hidhnja hapat unë… sot i mesoj lëvizjet e të madhit Panajot Kanaçi këtyre balerinëve me talent”

Dhe vërtet një faun që të mrekullon me lëvizje harmonike janë vajzat me kostume e bukura. Ngjiten në skenë mrekullitë e ngjyrave të valles së Tropojes, Dropullit, Festë të madhe ka sot Shqiperia. Valle të vlerësuara me çmimin « Gjerdani i artë” në France, te korografit Panaiot Kanaçit. Ashtu si vallija arbëreshe apo ajo vlonjate ku fustanellat rrotullohen në harqe margaritarë dhe me lëvizje dinamike toke. Polivalente, i motivuar, i talentuar ky grup për vetë faktin e larmisë edhe të korografive, që nxjerrin në pah një punë kolosale, që zhvillohet në këtë shkollë prej vitesh. Do të kisha dëshirë ti përmendia të gjithë me emer dhe mbiemër por pambundësia është reale. Shikoj tek vallëzon me shaminë e ngritur si në një baçe me manushqe, me veshiet lejla të Camerise, Rexhina Sinani. Apo nën ritmin që të lë pa frymë, në atë Spanjollen, Emanuela Velaj. Të thithin si manjet, këto lëvizje, se korografia Lindita ka vënë pasionin aty.

Në mbarimin të shfaqjes një dipllome e merituar nga Kryetari i Bashkise së qytetit të Langhiranos, komunitetit shqiptar dhe artistëve të rinjë që e përfaqësuan atë. Një grup i tillë i denjë të përfaqesoj folklorin shqiptare, në një festival i tillë, pati përkrahjen dhe lidhjen fillestare nëpërmjet drejtorit artistik të shoqates Scanderbeg korografit Albert Bekja si dhe me kemengulien e veçante të oraganizatorit të ngjarieve Durim Lika. “Patem përsëri probleme me vizat” më thote Durimi në një shperthim duartrokitieje entuziaste “Ambasada Italiane nuk i aprovoi vizen tetë femijëve për arsyje ekonomike familjare. Bëmë të pamundurën si shoqatë! Kemi jetuar emocion ndërkohë që trageti ishte nisur dhe këta femije momentin e fundit arriten ta merrnin vizën. U shoqëruan nga një varkë që arriti tragetin pak në distancë nga porti. Grupi duhet te ishte i gjithi dhe ashtu u be!Në ketë atmosferë të bukur feste duke kujtuar figuarën, me rastin e njeqind vjetorit të lindies, së nënë Terezës ndjehemi të gjthë të elektrizuar nga atmosfera e bukur që po na dhuron ky grup”

Me emocionoi ky fakt dhe tek po mbyllej mbremja që na dha kaq kënaqësi, në një shtrëngim dore me drejtorin artistik të shkollës, Thanas Gega, më erdhi natyrshëm ta pyesnja nëse i ndihmonin talentet që nuk kishin mundësi ekonomike të paguanin këtë shkollë. “Kjo është një qëndër kulturore dhe shkollë artistike e përgjithshme. Kuptohet që në mesimdhënie kemi profesioniste. Nuk meson vetëm baletin me zhanre të ndryshme por edhe shumë instrumenta muzikorë. Duke qënë unë një instrumentist i dikurshëm i dipllomuar në muzikë kuptoj mirë se ç’do të thotë pasion dhe talent për artin. Ndaj bëjmë të pamundurën që ti japim shtysë pozitive me të gjitha mundesitë që kemi edhe kujt nuk ka një pozicion ekonomik të mirë në familje. Pozitive fakti që është një shkollë ku diplloma njihet me liçencë shtetërore si nga Ministria e kulturës ashtu edhe ajo e arsimit ».

Eshtë bukur kur dëgjon fjalë të tilla se arti që perçon folklorin, siç e nënvizuam në fillim të ketij rreportazhi, është lidhje e vazhdueshme e një tabani popullor, kontribut në vlerë njerëzore.

Shkruar nga Anila Kadia        Redaktoi : Matilda Kuqi            cene-alb.com

Fillon nga fjalët komunikimi midis njerëzve, me fjalë ndërtohen themele urash, me fjalë krijohen edhe muret e pengesave ndërmjet popujve. Nuk është në të njëjtin mendim një miku im, emigrant shqiptar, studiues dhe intelektual, në Danimarkë… ”eh… ndjenjat ndërtojnë,- thotë ai,- jo fjalët”. Megjithatë, unë po dëgjoj dhe lexoj fjalë sot, fjalë të një libri të shkruar me ndjenjë si ai i Antonio Caiazza, gazetar dhe shkrimtar italian, autor i librit “In alto mare”, një udhëtim në Shqipëri nga komunizmi deri në ditët tona. Ku është sot Shqipëria, fqinja me pak e njohur ndërmjet fqinjëve të tjerë të Italisë? Ai vend është i panjohur, kujt është mësuar t’i shikojë shqiptarët thjesht si emigrantë pa i konsideruar që një vend e kanë edhe ata: me jetë, që lëviz, mahnitës aq shume sa as e mendon! Vetëm kush, si Atonio Caiazza, e ka njohur dhe identifikuar, duke shëtitur me hap jo paragjykues, mund të zbulojë në atë det varka me personazhe që mbartin jetë, traditë, bukuri shpirtërore, aq të thella sa të ngjashme me peizazhin bregdetar dhe malor tonin. Njerëz të thjeshtë apo politikanë, personazhet e nderuar si Dritëro Agolli, që ai nuk e “kujton” se si i gjeti numrin e telefonit… kanuni… një dorë miqësore që e largonte nga ajo porta e kullës së hakmarrjes në qendër, buzë lumit Lanës, i cili e ndan Tiranën si kanalet e Venecias… fantazi dhe realitet që ka vend për mahnitje! ”Ju keni akoma përralla të vjetra shqiptare si copëza mozaiku Omerian… unë uroj që gjyshërit shqiptarë të vazhdojnë t’i tregojnë ato”,- thotë ai me nostalgjinë e një shkrimtari në epokën e informatikës dhe rutinës së internetit. Nuk më kishte bërë kaq përshtypje një nënvizim i tillë, ndoshta se jam brez i atyre përrallave, jam mësuar, sa herë i kam mbyllur sytë e kam fjetur, jam tundur në djepet e mitologjisë, kam ëndërruar zana, shtojzovalle, mite Dorontine dhe Rozafe…
Të njëjtat djepe përkundën edhe penën e re të gazetarisë shqiptare në Modena, në 12 qershorin e shkuar, në kuvendin e gazetës “Albania News”, të titulluar “Porti Cittadini” “Porte Qytetarie”. Kultura në rritje ndërmjet Italisë dhe Shqipërisë, që në këto okazione shpalosi flamurin shqiptar, të cilin rrallë e shikon nëpër rrugët e Italisë. U shpalos nga personazhe të ndritur, gazetarë shqiptarë dhe italianë, studiues të historisë shqiptare dhe kulturës sonë këtu. Giovanni Armillotta, kurues i rubrikës “Te vërtetat e fshehura”, “Le verità nascoste” në sitin Web revista italiane e gjeopolitikës “Limes”, si dhe docent universitar në Pisa. Me një natyrë kompetente dhe krenari koleksionisti, në degën e gazetarisë së mirëfilltë, foli dhe paraqiti me pasion gazeta të vjetra
të viteve ’40, kur bashkëpunimi italo-shqiptare në atë periudhë ishte domethënës. Një tavolinë ku në orët e para u ballafaquan tema shumë kulturore rreth çështjeve emigracion dhe përcjellje homogjene vlerash njerëzore pa dallim ngjyre dhe qytetarie. Interesante ndërhyrja e Alesia Giannoni-t, përfaqësuese e Cospe apo Barbara Burgalassi – e Rrethit të Emilia Romagna dhe e Azeb Lucà Trombetta – rrjeti Mier. “Jemi përpara një sfide globale kulturore. Nuk ekzistojnë më largësitë ekziston cilësim dhe pasurim i instrumenteve të auto-prezantimit”,- tha Barbara Burgalassi, duke promovuar kështu iniciativën e rrethit në drejtim të fondeve ekonomike në mbështetje të kulturës së emigracionit. Nga një pushim i shkurtër në tjetrin, dëshira për t’u njohur me të pranishmit të sillte në njohjen e eksperiencës së tyre, të sillte në një optikë komplete idesh ndërtuese. Gazetarë shqiptarë, në armët e para apo me eksperiencë. Te gjithë me ide te qarta. Siç theksoi Olti Buzi, një ndër organizatorët e kuvendit, bashkë me shkrimtarin dhe gazetarin e ri, Darien Levani, që në këtë okazion promovonte edhe librin e tij “Solo
andata, grazie”, “Vetëm e shkuar, faleminderit” – ”Ne kemi zgjidhur një mënyrë, atë të komunikimit në gjuhën italiane në këtë gazetë, për vet faktin se jetojmë këtu. Duam t’i tregojmë lexuesit italian atë që nuk arrin dot t’i tregojë stampa nacionale. Kemi faqen shqip dhe do të hapim edhe atë në anglisht… Si objektiv do të arrijmë aty ku paragjykimi pengon një rrugë për të sjellë
një labirint” – ambicion qe meriton një duartrokitje! Edhe në debatin me tavolinën e rrumbullakët të përfaqësuar nga mediat Modenese: Paolo Tomassone, Barbara Manicardi kryeredaktore e gazetes “Il Resto del Carlino” si dhe Roberta Vandini e Telemodena u hap një ndërhyrje e ndezur mbi çështjen promovim emigracioni nëpërmjet medias. Gazetarja shqiptare, Darina Zeqiri, e provokuar nga debati, iu përgjigj modalitetit te gabuar qe ka media italiane sot, në shërbim të lajmit ndaj emigracionit. “Me shumë besim në gazetarinë shqiptare dhe atë të huaj, jemi hallka që njohim mirë realitetet tonë dhe nuk merremi në konsiderate. Si mund të pretendojë stampa dhe informacioni te bëjë një punë komplete kur nuk bashkëpunon dhe injoron figurën tonë këtu!?” Paolo Muner, gazetar dhe bashkëpunëtor “i orëve të para” të Albania News, ka jetuar për disa vite në Shqipëri për motive pune. Ka publikuar “Një histori shkodrane”, “Una storia scuterina”, mbi flamujt e parë marinar të marinës shqiptare mbas pavarësisë 1913/’14. Një dëshmitar i asaj shtrese intelektuale ishte e pranishme ne kuvend edhe regjisorja, shkrimtarja, Serena Luciani. Autore e librit “Terrmoto a Tirana”, që flet mbi eksperiencën e saj në vitet ‘80, në Shqipëri, kur punonte në Ambasadën Italiane në Tiranë. Me nostalgji vitesh dhe personazhesh reale të një eksperience në tokën e shqiponjave. Si gjithmonë ka një delegacion apo përfaqësues nderi të pranishëm që përçon zërin e Shqipërisë këtu edhe se ne
të gjithë jemi shtegtarë të një ideje në përfaqësimin e denjë të vendit tonë. Vargje qe i dedikohen këpucëve të burgut. Hapa që hidhen, sot thotë ai, por më e rëndësishme është që dinë për ku nisen… motiv poezie i Visar Zhitit, i cili hapi këtë ditë të larmishme me aktivitete stampe, editorie dhe kulture midis dy vendeve. Të shikosh një personazh kaq të thellë, me botën e tij poetike, në një thjeshtësi pothuajse të pabesueshme të injekton vetëm admirim për një figure nderi si ajo që përfaqëson ministrin e Kulturës së Shqipërisë në Romë. “Është një arritje që shqiptarët këtu shpalosin kulturë,- thotë ai.- Deti që na ndan është si deti që na bashkon. Ky det kulturor, sot, po e ndjej që po me godet me dallgët e tij. Si mund të mos konsideroi një fakt të tillë, Shqipëri, që ka një diasporë më të madhe se vetvetja. Ju jeni ambasada natyrale e Shqipërisë dhe unë kam ardhur të marr nga ju këtë energji që i duhet demokracisë.
Në fjalën e mbylljes i drejtohet të pranishmëve ”Unë nuk pashë një flamur shqiptar në këtë godinë apo jashtë në rrugë… edhe se ishte një ditë e gjatë ku Shqipëria foli dhe ishte e pranishme. Jeni ju miq, – duke iu drejtuar studiuesve shkrimtareve dhe gazetareve italianë,- qe e ngritët atë flamur me fjalët dhe nderin qe i bëtë komunitetit shqiptar sot, këtu.” Shoqata shqiptare “Scanderbeg”, si gjithmonë e ftuar dhe e pranishme, e përfaqësuar nga imprenditori Durim Lika ishte edhe sponsor i eventit, së bashku me Resi Group, Bota shqiptare, Juvenilia e sponsor të tjerë. Në përfundim mbrëmja nën yjet e qiellit Modenes u ndez nga tingujt e muzikës rrok të grupit Peppa Marriti Band. Të cilëve nuk i pengon fakti i përfaqësimit të rrënjëve të tyre shekullore, të kulturës arbëreshe, për të ecur në një nivel më grupet rok këtu. Është kjo nje nder arsyet që i ka bërë të jenë me shumë sukses dhe protagonist në muzikën rok arbëresh. Një koktej partiturash që bëhen muzë në një natë speciale si ajo e 12 qershorit në Modena.

Të gjithë hapat që hedh në jetë janë fitore

Hapet sezoni i lirikës verdiane. “Scanderbeg” në lozhën mbretërore përkrahë sindakut të Parmës, Pietro Vignali, dhe përfaqësuesve të grupeve diplomatike

Nga Anila Kadija

Këtë fund prilli, në sallën e Këshillit të Selisë Bashkiake, filloi punën në mënyrë eksperimentale një iniciativë interesante në lidhje me komunitet e huaja në Parma. Nisi fluksi energjetik i një ideje të përbashkët, nëpërmjet asesoriatit të politikes shoqërore të bashkisë së qytetit, “Tavolo cittadinanza emmigrazione” “Tavolina qytetaria mërgimtare”. Ashtu siç e theksojë në hapjen e këtij eventi, asesori i Welfare i kulturës dhe politikës sociale, Lorenzo Lasagna. Kjo tavolinë është personifikim i një rrjeti të shëndoshë përfaqësuesish të komuniteteve të ndryshme të huaja të pranishme në territorin e Parmës dhe të rrethit. Për vet faktin që qytetaria parmixhiane ka nevojë të njohë nga afër prezencën, jo vetëm vullnetarisht nëpërmjet shoqatave të ndryshme, por edhe në aspektin institucional të emigracionit. Në këtë tavolinë, përfaqësuesit janë emigrantë të ardhur prej kohësh dhe me një eksperiencë jete të pasur. Punojnë dhe mbulojnë sektorë të ndryshëm në realitetin italian. Për komunitetin shqiptar, përfaqësues i tij, është shoqata ”Scanderbeg”, me kryetarin e saj, avokatin Gentian Alimadhi, dhe kështu me radhë, Adrien Cleophas Dioma, kryetar i kësaj tavoline dhe përfaqësues i komunitetit afrikan, Leonor Grossi i atij Filipin, Aissatou Vinci për komunitetin indian, Farid Mansouri për atë Marokin mysliman dhe Amrose Laudani.

Te krijon idenë e një vatre mendimesh dhe pranie ku ç’do njeri nga këta përfaqësues do të përçojë me dinjitet preokupimin apo përse-të, pyetjet dhe mëdyshjet, e pafund qe imponon jeta ne emigracion. Nuk duam patjetër përgjigje pozitive, – thotë në fjalën e falënderimit në këtë event të rëndësishëm, Adrian Cleophas Dioma- kërkojmë përgjigje të sakta, pozitive apo negative qofshin ato, nga politika sociale dhe institucionet italiane rreth emigracionit dhe problematikes këtu.

I ri, por me ide te qarta, ky emigrant i ardhur në Itali shumë vite më parë. Ku nga toka e varfër, por dinjitoze e Burkina Faso, Afrika, 12 vite me parë solli ëndrrën e marrë në një valixhe në tokën e Fogias në Puglia, në fushat e domateve dhe në jetën e vështirë të fshatit këtu. Ai ish-student i ekonomisë flinte përtokë, mbi kartonë, duke pritur ditën e re të agonte fushave dhe atë perëndim dielli që herë pas here i thërriste me zë trishtimi në murin e lotëve. “Sot, na vjen për të qeshur kur e kujtojmë atë mur të rrënuar, të vetmuar, në mes të një natyre ku kishte vetëm qiell dhe fusha përreth, ndërsa atëherë ishte Kishe, Xhami, Tempulli Budist, quajeni si të doni, vend ku Perëndia dëgjonte me veshë te shurdhër lutjen dhe dëshpërimin tonë”. Sot, Cleo, si shumë emigrantë të tjerë në Parma, pas shumë pune dhe eksperience, ndjehet i realizuar. Jep kontributin e tije, është edukator në qendrën e edukimit “Samarcanda” dhe i është fale për këtë forcë karakteri dhe shpirti nënës së tije, mësuese në atë tokë të largët, qe e ka rritur vetëm, me shumë dinjitet. Histori emigracioni qe konkretizojnë një profil të shëndoshë te kesaj tavoline qytetare në zemër të Emilia Romagnia. “Te gjitha hapat qe hedh ne jete janë fitore”,- thotë Cleo dhe buzëqesh.

Intervistë me Sindacon e Parmës, Pietro Vignali

Emigracioni ka nevojë për përfaqësues të denjë

Thjeshtësia që e karakterizon të bënë të ndjehesh me të vërtetë në një atmosfere normale rutine të përditshme, ndoshta mosha e re qe ka apo gatishmëria për të dëgjuar, dhunti karakteri ndoshta. Pa shumë etikete politike, por me një kuriozitet dhe nderim ndaj asaj që po i tregojë, bëjmë një bisedë të shkurtër në zyrën e tij. “Është një moment që emigracioni ka nevojë për pike qëndrimi, profile të skalitura denjësisht që jo vetëm ta përfaqësojnë por edhe të mund të jenë shpatull për komunitet këtu, e përse jo edhe të kenë zë konkretisht ne zgjidhjen e probleme te ndryshme. Qytetaria e Parmës ka nevojë të kuptojë që emigrant nuk është vetëm keqbërës apo rrezik. Ne kemi firmosur kohët e fundit, me ministrin e mbrojtjes Moroni “Carta di Parma”, Letrën e Parmes”, ne drejtim të siguresës qytetare. Ligj, integrim, jane dy faqe te emigracionit qe nuk i kondicionon ngjyra e lëkurës”,- thotë ai. “Ka qene gjithmonë problem për qytetet udhëheqja e flukseve mërgimtare këtu. Kërkojmë një integracion të vërtetë ndërmjet komuniteteve të huaja. Nuk do te jetë një izolim, vetëm në drejtimin politik, por një optike 360 grade në të gjithë sektorët.”

Emigracion do të thotë edhe turizëm, jo të gjithë vijnë në Itali për të qëndruar, shpesh edhe për ta vizituar atë. Nëpërmjet shkrimeve tona zgjohet dhe një farë interesi turistik. Ashtu si zgjohet interes gjithmonë, për çdo herë që shikojmë një monument historik apo vend kulture këtu në te gjithë Italinë, edhe tek ne emigrantet që jetojmë prej kohësh. “Keni shumë të drejtë”-,vazhdon ai, “interesante kjo gjë, shikojë që në gazetat tuaja, “Republika” të Tiranës keni vënë edhe foto të Parmës, historisë shekullore të këtij vendi. Unë sot ju ftoj në hapjen e sezonit lirik në teatrin tone te çmuar Teatro Regio. Dhe ne të “Scanderbeg” patëm një vend nderi në “Palco Reale” “Llozhen mbretërore”, bashkë me personalitete te shquara të diplomacisë internacionale.

Vatra e melodramës italiane e klasifikuar si nder teatrot me te çmuar dhe te shquar te lirikes Italiane hapi portat me një vepër madhështore operistike si është WERTHER me muzike te Jules Massenet.

Ambient i një optike shekullore ku atë skene e kane shkelur nga me te dëgjuarit dhe me te shkëlqyerit e kompozitoreve ne vite. Opera te Verdit, Puçinit, Belinit… etj kane emocionuar publikun aq të përgatitur dhe fanatik i muzikës se bukur. Zeri i Maria Kalas, Katia Riçiareli, Renato Bruson apo nuancat e lëvizjeve elegante te Karla Fraçit, Leonid Sarafanov, dirigjimin virtuoz te Rikardo Muti, Bruno Bartoletti. Legjenda historike thote qe Verdi perpara se te paraqiste veprat e tija neper teatro te tjere se pari e vinte ne prove tek publiku parmixhiane, aq shume ishte i përgatitur ai publik sa duartrokitet apo fishkëllimat ishin pasaporte per me teje. Teatër qe është ndërtuar mbi token e manastirit te S. Alessandro me projekt te arkitektit Nicola Bettoli. Filloi punimet me 1821 dhe i mbaroje mbas tete vjetesh ne 1829. Opera e pare lirike qe inaguroje hapjen e ketije teatri madhështore ishte “Zaira” e Viçenzo Blinit. Fillimisht e quajtën Teatro Farnese me vone ne 1849 Teatro Reale dhe ne 1860 Teatro Regio. Ne historinë e tije ka periudhe krize ku per shkak te vlerës se madhe ekonomike qe duhej per ti përkushtuar kujdes u mbyll. Ketu edhe nje here populli artdashës i Parmes ne një referendum shpetoi funksionimin e tije duke ju dedikuar dhe duke hapur dyert e lirikes serish ne sezonin operistik 1894 – 1895. Nje Teater neoklasik, te bene përshtypje tavani i dekoruar nga Giani Battista Borghesi me fytyrat e dramaturgeve me te mëdhenj si Seneka, Goldoni, Alfieri, Euripide. Lino, Plauto, Aristofane e Metastasio. Një abazhur gjigant prej 1100kg varet si dëshmitare kohe nga 1853. Kushdo ne ate atmosfere notash pentagrami do ta ndjente veten si ne nje mozaik te bukur, për një moment mbyll sytë dhe vetëm dëgjojë, ashtu siç bëjnë ata spektatore qe nuk ju intereson shume skena sa ju intereson muzika. Te hynë ne brendësinë e qenies një linjament harmonie është vetëm fillimi i nje stine lirike dhe ne ajrin e Parmes thithet magji përrallë!

Torino, “Idea donna”, shoqatë pa interes fitimi, e themeluar ne dhjetor të vitit 2000, në shërbim të problemeve sociale. Do të thotë: Së bashku për të drejtat dhe barazinë e femrës! Qe nga 2008-a, presidente e së cilës është zonja Etleva Zenuni, vajza e Tiranës, qe ai mars i largët i ’90-ës i përket si ne të gjithë. Zë i bukur i gruas shqiptare, në ndihmë të femrës emigrante dhe jo vetëm. Nuk është e fjalëve të shumta dhe të intervistave Etleva, por kur e shikon tek komunikon me gratë nixheriane, që ndodhen në shtëpinë sociale të miqve, me gjashtë vende fjetjeje, pjesë e projektit të shoqatës. Tek ulet në tokë dhe provon bashkë, si është tradita e tyre me duar, pa pasur asnjë paragjykim apo ndrojtje, shijen e gatimit afrikan, të mbush me ëmbëlsi dhe krenari gruaje të vërtetë.
“Idea donna” – “Ide gruaje” kërkon t’i ndihmoje te gjitha gratë, në veçanti ato që jetojnë në situata braktisjeje sociale dhe familjare, duke i dhënë rastin të jetë zëdhënëse e tyre. Këtu, një ndihmë konvencionale ekonomike jep gjithmonë komuna e Torinos. “Projekti informatik, në lidhje me parashikimin dhe parandalimin e sëmundjeve infektive seksuale, me dy audiovizione, të titulluara “You must secondo always” dhe “Getting better”, në bashkëpunim me ASL Torino 2, CGIL dhe Piemonte Anlaids, dëshmojnë në punën serioze dhe kompetente tonën”,- shton Etleva.
Por ajo e ndan kohen edhe si edukuese dhe ndërmjetëse kulturore ne komunitetin “Te pashoqëruar në Itali”. Komunitet minorenesh të huaj, të cilët kanë ardhur klandestinë dhe nuk kanë familje.
“Këtu mund të përpiqem të jem profesionale sa të duash, por si mund të kërkosh dhe të stabilizosh largësi profesionale, me djem që nuk e kanë dashurinë prindërore afër dhe më shumë se kurrë në këtë moshë kanë nevojë për një përqafim nëne!? Unë kam dy djem dhe e ndjej kërkesën e tyre pa fjalë – vetëm me vështrim. Mbrëmjeve, kur kam turnin e punës, më rrethojnë me kuriozitetin e rinisë së tyre, më pyesin si jam njohur me tim shoq… si e kaloj kohën me djemtë e mi, transparencë emotive e një mirësie të pafajshme. Përpiqem t’u krijoj një ambient të ngrohtë në ato orë që jam me ta, u flas për jetën, vështirësitë, por edhe sa mund ta gëzojnë se shfrytëzojnë mirë mundësitë që i ofron ajo, u mësoj gjuhën italiane që të kuptojnë atë çka është shkruar nëpër tekstet shkollore dhe ndjej që e realizojë një farë kontakti human që me edukatorët e tjerë nuk e kanë. Më respektojnë dhe ma dëgjojnë fjalën.”
Një grua shqiptare me aftësi karakteriale dhe pasioni për te ndihmuar të dobëtit, di edhe t’i japë dashuri pa fund familjes së saj të shtrenjtë: “Me qetëson pa masë nga e zhurma e ritmit ditor, të mbushur me tension dhe preokupim, gatimi, kuzhina. Më ndodh që të mendoj gjatë punës apo tek kthehem me biçikletë në shtëpi, drekën që do të përgatis. Një recetë të re që lexoj diku në ndonjë libër kuzhine, eksperimentoj me dëshirë si një amvisë e zakonshme… jam një grua normale si gjithë të tjerat, me shumë dashuri për jetën, asgjë speciale!” – buzëqesh ajo. Por speciale ka shumë shtoj unë, të qenit e vendosur dhe e qartë në idetë e saj. Sepse mjafton vetëm një sinjal alarmi ta kthejë në një uragan aksioni. Shpirt i butë me zemër të madhe emigrantja jonë që nderon në token piemontese zërin e gruas shqiptare.
Sot, mars 2010, mimozat kanë çelur sythat, ne i kemi ne duar…

Marsi shqiptar në Itali, çelin mimozat

Më kujtohet si sot, ndërkohë që po shkruaj këtë shkrim, 19 vite përpara. Ato ditë marsi, të një fluksi të jashtëzakonshëm emigracioni, që përcollën me dhimbje dhe shpresë nga bregdeti shqiptar në atë italian mijëra njerëz, mijëra jetë…. Diku, në atë rrugë të gjatë blu, tek një varkë në mes valëve, një grua shqiptare vlonjate lindi një fëmijë që e quajti Italia…
Rrugët e Brindisit, 7 Mars 1991, kishin marrë me vete ndjesinë e vajzës universitare që ëndërronte të behej një ditë mësuese apo gazetare, mimozat e asaj pranvere nuk kishin çelur për të, nuk i kishte në duar, si nuk kishin çelur për shumë, shumë gra e vajza shqiptare…
“Qui e altrove” – “Këtu dhe diku larg”, projekt me shkollat e mesme të qytetit të Parmës, pjesë e projektit te Provincës së Emilia Romagnia EDUC. Në një rastësi të bukur 7 Marsi, që përçon eksperiencën e shoqatave të huaja në opinionin e rinisë studentore vendase. Edukim “intercultural” (nderkulturor) dhe jo “multicultural” (shumekulturor) do të thotë ta ndërthurësh si një gërshet kulturën tende me atë vendase. Të kuptosh ndjeshmërinë që të sjell prania e një të huaji i çfarëdo race dhe kombi qoftë. Eksperienca ime ishte në shkollën agrare “Boçhialini”. Hoqëm bankat dhe u ulem në një rreth, ishim të gjithë aty si dëshmitarë të hallkave që krijojnë formën e Tokës. Të paidentifikuar, të përgjithshëm, por në të njëjtën kohë, të veçantë në vlerat personale, se çdo njeri nga ne është pjesë jete e jetuar… Ç’do të thotë i ndryshëm nga unë? Dikush u përgjigj: “Të më japësh kuriozitet në të qenit i tillë, nëse kjo ndjesi me provokon njohje është aftësi komunikimi… I ndryshëm nga unë, nuk të njoh, por mund të më pasurosh, po të njoha.
Vërtet kështu ndodh gjithmonë? Çdo njeri nga ne ka një karakteristikë që e bën speciale në ekzistencën e tij… Gregorio thotë që është i njohur për batutat qesharake, Xhiulio i rezervuar, Filipo i gëzueshëm, Ana me te qeshurën e zhurmshme, Cecilia e hareshme, Sara simpatike, Mikela e durueshme, Eduardo i kujdesshëm dhe hetues, Fabrizio për flokët e bukura që ka, Silvia llafazane, Aliçe e turpshme, Simone i qetë… etj. Karakteristika që i njeh vetvetes, ndryshon po të bazohesh tek ana e jashtme, siç ndodh shpesh, duke i vulosur në profilin e të huajve pa i njohur mirë ata. Perse të huajt vijnë në Itali dhe kërkojnë të heqin kryqet nga shkollat tona dhe krijojnë shkolla te gjuhës amtare si një provokacion kundërshtimi i kulturës vendase?
E ligjshme pyetja e një adoleshenteje të bombarduar nga një shtyp pak i qartë, për të mos thënë, me tendencë polemike. Si eksperiencë shkolle shqipe, këtu “Scanderbeg”, ben dy paralelizma. Së pari, përse mësimi i anglishtes, frëngjishtes, gjermanishtes, nuk jep këtë reaksion si mund të japë mësimi i gjuhës shqipe?! Të mësosh gjuhë të huaj, do të thotë thjesht të jesh i zoti të manovrosh komunikimin dhe të kesh një vështrim me komplet rreth interesimit që ka lidhje me botën që të rrethon, gjuha e huaj është kulturë dhe si e tillë nuk mund të jetë asnjëherë armë negative në duart e askujt. Së dyti, çdo komb që ka në bazën e tij familjen, vlerëson gjuhën e origjinës, sepse është një urë kalimi midis brezave. Lidh hallkat e një tolerance dhe mirëkuptimi familjar. Si mund të komunikojë një gjysh shqiptar me nipin apo mbesën e lindur dhe të rritur këtu, pa ditur shqipen!
Ky projekt domethënës ka disa vite, qe shtrihet në këtë periudhe, në shkollat e ciklit të mesëm. Bashkëpunojnë shoqata “Scanderbeg” me përfaqësuesin e saj avokatin dhe presidentin Gentian Alimadhi, shoqata afrikane “Le resau” (Rrjeti), me përfaqësuesin e saj, Cleophas Dioma, dhe shoqata italiane me tematikë sociale “Kwa dunia” (ne qiell dhe ne toke) me përfaqësuese Alessandra Dotti. Zëra që japin sfond të qartë, kulturave dhe edukimit paqësor, pozitiv, të brezit te ri këtu në Parma.

Nga Anila KADIJA – Zv/presidente e shoqatës “Scanderbeg” per gazeten REPUBLIKA

FOTO © bajrak.wordpress.com

Të shtunën e kaluar, 20 shkurt 2010, në teatrin e vogël, por të çmueshëm “Il Vicolo”, që korrespondon me muret e parkut madhështor “Il Parco Ducale” të Parmës, u nis rruga e një eksperiencë të re. Bashkë me mushkëritë e blerta, të klimës antike të mesjetës së Maria Luixhës, dukeshës së Parmës dhe gruas së Napolon Bonapartit, vend i një historie dhe një kulture Parmixhane, e vlerësuar nga e gjitha bota, morën jetë kulturore edhe rrënjët e Shqipërisë!

Emocionuese mbrëmje teatrale e drejtuar nga regjisori Albert Bekja, me të talentuarin Indrit Cela, që zgjodhi dhe përgatiti të rinjtë e grupit teatral emigrantë në Parma, ne bashkëpunim të ngushtë me shkollën shqipe dhe fëmijët e talentuar të sajë. Një aktivitet domethënës, ku për çdo të shtunë, çdo komunitet i huaj paraqiti jetën dhe rëndësinë e artit skenik nga ku e ka prejardhjen. Midis tyre përmendim komunitetin grek, atë indian, afrikan, pasqyrë ngjyrash të tokës e popujve me veçanti kulture, stili dhe atmosfere. “Rrënjët nuk emigrojnë” një spektakël, në programin e shoqatës “Scanderbeg”, që mori jetë me provat e shumta në ambientet e shkollës shqipe “Instituto Alfieri” i Corpus Domini. Fillimisht, me pasiguri, eksperiencë e parë, e natyrshme mëdyshja e realizimit të një pjese të përkryer. Por, në realitet, talenti i një artisti që asnjëherë nuk ka ndaluar të besojë në vërtetësinë e idesë artistike të tij, kalon çdo pengesë emotive. Kështu, mund ta paraqesë me dy fjalë ëndrrën e Albertit, energji pozitive dhe krijimtari e bukur për të arritur një spektakël teatral me dinjitet!

Një ngjarje skenike teatrale dhe muzikore, e ambientuar në një familje emigrante shqiptare, në Parma. Ardhja e gjyshit nga Tirana, komunikimi me mbesat që janë rritur dhe lindur në Itali. Hapet perdja e kadifes së teatrit si hapja e një faqeje libri, ku janë shkruar shumë jetë emigrantësh, shumë realitete, ndoshta edhe të injoruara, por që kanë transmetuar oksigjen në mushkëritë e qyteteve të huaja, kanë dhënë fluksin e energjisë së shpatullave, të sakrificave të përditshme, të mbijetesës përtej kufijve, pa harruar asnjëherë tokën ku ju kanë mbetur rrënjët. Kështu nis të fryjë fllad komunikimi me publikun që u elektrizua nga emocioni. Debora Lika, Esmeralda Spahiu, Jora Ndreu, Gianet Paja, në rrolet e mbesave, me dialogun në gjuhën shqipe edhe se kanë lindur dhe janë rritur në Itali, i dhanë një konform mësimit të gjuhës amtare me interpretimin e tyre të shkëlqyer! Po ashtu, Roni, Sindi dhe Flavio Karamito me poezitë. Fjala poetike e rilindësve tanë, paralelisht me poezinë italiane, si një sinjal integrimi dhe respektimi kulturor, si dhe ajo e shkruar nga talente të rinj të penës shqiptare këtu, shembulli i studentes, Denada Alimadhi, të interpretuara me ëmbëlsi dhe pasion nga Anisa Vokshi, Marsida Narta, Dritan Dardha, Jonida Dervishhasani si dhe këngët italiane të interpretuara aq bukur nga Enfrid Bekja dhe Tania Galante, injektuan në sallën e vogël vëmendje dhe entuziazëm me duartrokitje të shumta. Atmosfera artistike vuri theksin edhe mbi pavarësinë e Kosovës. Si pjesë e atyre rrënjëve që shekujt dhe ngjarjet nuk munden t’i shkulin asnjëherë nga identiteti i kombit shqiptar. Nuk mund të lë pa përmendur profesionalitetin në zgjedhjen e muzikës, të sfondit skenik të teatrit dhe të intensitetit efekt ngjyrash dhe drite, si gjithmonë të përzgjedhura me shije, nga imprenditori, informatiku i talentuar, ish-presidenti e shoqatës “Scanderbeg”, Durim Lika. Si dhe fotografinë dhe videot artistike të publikuara rreth aktiviteteve shqiptare këtu, nga Tonin Bajraktari.

E fillova këtë reportazh me frymëmarrjen e gjelbër të historisë së Parmës, pa harruar ritmin e valles sonë. Një flutur e skenës shqiptare, profesionistja Lindita Sota Bekja, e shoqëruar nga valltari diletant, Spartak Dedja, duke harmonizuar në lëvizjet e saj profesioniste, solli tek ne çdo ëndërr dhe kujtim të bukur që i bashkëngjitet memories sonë. Kostumet dhe këngët tona popullore, gjuha shqipe, aktorialiteti me pasion, puna e një grupi të bashkuar që beson në idetë dhe i realizon ato së pari për kënaqësinë thjesht personale, pa dyshim, arrin rezultatin e një suksesi!

Nga Anila KADIJA – Zv/presidente e shoqatës “Scanderbeg” per gazeten REPUBLIKA

FOTO © bajrak.wordpress.com

Në fushatën elektorale administrative italiane, kur është koha për votime, fillojnë gjithmonë debate të ndezura tensioni në drejtim të së drejtës së votës për emigrantët. E shikon në programet televizive, në debatet politike. Intervistat drejtuar njerëzve të thjeshtë, nëpër rrugët e qyteteve, të lënë përshtypjen e një manifestimi bezdie. Nuk durojnë më praninë e të “huajit” klimë kontradikte, pavarësisht nga faktori që vetë populli italian ka emigruar me flukse të jashtëzakonshme në vitet e pas Luftës së Parë Botërore. Italia njeh mirë emigracionin nga afër, nëpërmjet eksperiencës së viteve të kaluara, sot është konfuze me mikun që ka në shtëpinë e sajë! Vota duhet të interpretohet si mishërim i fjalës dhe mendimit të lirë, mbi të gjitha, është respektim i dinjitetit human. Ti njeri, pa vënë në pah prejardhjen, se ajo nuk ka rëndësi nëse je pjesë e një shtrese operative dhe jetësore vendase, që jeton dhe punon me ndershmëri, ashtu si ke për detyrë të paguash detyrimet ndaj shtetit dhe vendit ku jeton, ke të drejtë të kuptosh dhe të vlerësosh me votën tënde administratorët e jetës urbane, të qytetit apo rrethit. Me një fjalë të votosh për administratorin e ritmit të së përditshmes tënde. Për të arritur në këtë përfundim, duhet një fillim i qartë idesh, një pasqyrë e qartë dhe pa tendencë politike e asaj që quhet jetë dhe prani reale. Si mund të pretendosh që një popull të pranojë votën e “të huajit”, se shikojmë vetëm shembuj negativë të paraqitura nga media?

Avokati shqiptar, Gentian Alimadhi, që është edhe president i shoqatës “Scanderbeg”, në Parma, në programin politik “Parma Europa”, iu përgjigj “kureshtjes” së drejtuesit të programit, thjeshtë, duke u mëshiruar dhe u rikthyer shpesh edhe në ato kujtime të largëta, por të paharruara të klandestinitetit të tij në vitet e para të qëndrimit në Itali.

Në vërtetësinë e fjalëve: “Unë, klandestini i dikurshëm, që punoja për të mbajtur veten dhe studimet në një restorant periferie të Parmës, më çudiste shumë fakti si njerëzit mund të pyesnin: “A ka lule në Shqipëri?” përgjigjja ime e natyrshme dhe qesharake “ka aq shumë sa i hanë edhe gomarët”. Sot, avokat i diplomuar në Fakultetin Juridik të Parmës, pas kaq vitesh, më çudit akoma fakti që njerëzit, kur i pyet nëpër rrugë nëse është dakord apo jo për të drejtë vote të huajve, thonë me frikë: ”Jo se ndodh pastaj që na komandojnë të huajt në shtëpinë tonë!!

Nuk mund të vazhdojë kjo komedi injorance, 20 vjet emigracion shqiptar, akoma na shikojnë si ekstraterrestë!

Parma Europa pati për qëllim të paralelizonte dy realitete, atë të klimës dhe tensioni që jeton Parma nga faktet konkrete të delinguencës së huaj, problemeve të bashkë jetesës së kulturave të ndryshme etnike besimtar dhe shembullit pozitiv nëpërmjet programit që ndjek shoqata “Scanderbeg”. Këtu është për t’u përmendur edhe dhurata e bukur që i bëri Komunës së Parmës imprenditori Sirian Radwan Khawatmi. Një të çmueshme kopje antike e Kuranit shumë e vlerësuar nga zv/sindaku i Parmës Buzzi aty i pranishëm. Por, le të kthehemi tek fjalët e z/Alimadhi. Është e natyrshme që kur flitet për probleme rendi dhe respektim rregullash, jemi ne të parët të dënojmë bashkatdhetarët tanë që i shkelin ato. Për këtë jemi munduar të krijojmë përreth komunitetit shqiptar, këtu në Parma, një pikë qëndrimi ku valorizojmë kulturën tonë jo vetëm nëpërmjet fjalës por edhe nëpërmjet veprës… aktiviteteve.

Po nuk na njohën, nuk kanë si të na vlerësojnë. Jo si slogan, por si parim. Dhe kështu renditja e aktiviteteve ishte e natyrshme, duke filluar nga Etno Gusti që reflekton mbi kuzhinën shqiptare, takim që bëhet ç’do gusht në bashkëpunim me shoqata të tjera të huaja këtu. Duke mos harruar spektaklet teatrale dhe shkollën e valleve popullore “Scanderbeg”, të drejtuar nga të talentuarit Lindita Bekja Sota dhe Albert Bekja. Skuadra e futbollit me ndeshjet e saj et etj. Por, mbi të gjitha, themelimin e shkollës shqipe. Fëmijët janë themeli i shoqërisë sonë. Si mund të tërheqim vëmendjen ndaj botës që na rrethon kur nuk jemi në gjendje t’i mësojmë dhe t’i bëjmë të njohur, kulturën e rrënjëve nga ku rrjedhim, fëmijëve tanë!? Për këtë, ideja e shkollës është thjesht përgjigje e bashkëkohore e një intergracioni të vërtetë ku popujt jetojnë bashkë, duke respektuar rregullat, duke mbajtur të pashuar origjinën dhe krenarinë e tokës, duke arritur në gëzimin e të drejtave ashtu si edhe në seriozitetin e detyrave. Duhet të shuhen tabutë i huaj baras rrezik apo klandestin baras rrezik përfundoi Alimadhi.

Nga Anila KADIJA – Zv/presidente e shoqatës “Scanderbeg” per gazeten REPUBLIKA

- Më  kujtohet paraqitja ime e parë, në shoun e një kompanie balerinash pesëvjeçare. Ishim veshur me tutë të zezë  dhe fund me pika të verdha. Ndjehesha aq nervoze sa u bllokova në mes të shfaqjes. Nuk më kujtohet çfarë ndodhi më vonë, kujtoj vetëm që qëndroja aty në mes të të tjerëve që lëviznin përreth meje. A, më kujtohet edhe një moment tjetër, në një recital për piano. Prindërit e mi e adhurojnë tregimin e kësaj anekdode… Profesori im i pianos nuk ma sforconte asnjëherë dorën. Mësoja më shpesh me vesh dhe nuk doja asnjëherë të bëja konkurse; më pëlqenin vetëm shfaqjet dhe ekzekutimet muzikore. Megjithatë, isha e detyruar të merrja pjesë nëpër gara, te njëra prej të cilave fitova çmimin e dytë. Isha në kategorinë “nën tetë vjeç”. Mund ta imagjinosh sa e vogël isha?! Dora ime ishte si e një kukulle, arrija t’u bija vetëm notave më të larta apo më të ulëta të një tastiere. Ma kaloi vetëm një gjeni kinez, që, sipas mendimit tim, duhet të ishte ushtruar si i marrë, kurse unë ushtrohesha vetëm në leksionin e pianos. Me sa më kujtohet, u ngjita në skenë sikur nuk po ndodhte ndonjë gjë e jashtëzakonshme. U ula afër pianos dhe përpara se të filloja ekzekutimin, i hodha një vështrim komisionit, duke i dedikuar një buzëqeshije që i ngjante një gjysëm hëne të shkëlqyer. Edhe sot e kësaj dite, nuk di ta shpjegoj nëse ma dhanë atë çmim falë asaj buzëqeshjeje apo falë aftësisë time si pianiste!

- Si e kalonte kohën e vogla Kajli?

- Oh, kam patur shumë interesa, shumë dëshira. Në moshën katër vjeçare shkoja në “leksionet e ritmit”, me një grup qurravecësh që bënin një zhurmë të llahtarshme me shkopinj, zile dhe shufra hekuri. Kam ndjekur edhe leksione të baletit klasik, balet xhez, tip-tap… të gjitha këto pasione vetëm për një vit. E kam kultivuar pasionin tim për muzikën që në moshën e adoleshencës. Në atë moshë fillova t’i bija flautit. Zbulova kështu që isha e prirur në ushtrimin e çdo vegle muzikore, por i braktisja para se talenti të jepte frytet e para. Ruaj akoma diploma të shumë konkurseve për piano, në të cilat kam marrë pjesë.

- Si ka qenë adoleshenca për ty?

- Një  periudhë me kujtime dhe vështirësi, në të cilën kam marrë leksionin më të vlefshëm për jetën. Në  atë periudhë shkoja në treg sa herë që mundesha; më pëlqente shumë. Në sytë e mi si adoleshente, tregu shembëllente me një parking gjigand, ku njerëzit shitnin gjërat e veta personale, duke i transformuar makinat e tyre në dyqane shitjeje. Blija shpesh në ato “dyqane”. Në ato rrethana mora një leksion shumë të vlefshëm për jetën, kur edhe familja ime, e detyruar nga nevoja ekonomike, filloi të shiste gjëra që na përkisnin. Unë e kisha marrë aq seriozisht situatën sa vendosa të shkëputesha nga koleksioni im, të cilin e kisha ruajtur për shumë vjet, që në shkollën fillore. Isha shumë e lodhur, megjithatë pranova, sepse e shikoja që familja ime kishte nevojë. Arrita t’i shisja, por më vonë, duke bërë një xhiro në merkato, i pashë te një ambulant tjetër i cili po i shiste me një çmim më të lartë! U trondita shumë, ata ishin thesarët e mi! Eshtë e pabesueshme se si disa kujtime mbeten brenda teje të pashuara. Ai parking shitje-blerjeje më mësoi ç’do të thotë të mbijetosh. Edhe në momentet më të vështira, jetën duhet ta marrësh me autoironi, se jo çdo gjë të duket tragjike.

- Cila ishte ëndra juaj në rini e cila është  ajo tani?

- Ëndërroj gjithmonë dashurinë, hapësirën e pakufishme, buzëqeshjen, miqësinë, frymëzimin, lidhjet dhe, ç’është më e rëndësishme, të vazhdoj të mësoj e të krijoj.

- Këto cilësi janë shumë australiane…

- Kur rritesh në përmasat e dritës së vendit tim, me një qiell të pafund blu, të qëndisur nga re të pambukta, ku filtron një ndriçim pothuajse ngjyrë karameleje… patjetër ndjehesh e frymëzuar dhe me shpirt të gëzueshëm.

- Nuk besoj ta keni patur të lehtë të largoheshit nga Australia…

- Eh! Herën e parë, në Londër, erdha për shumë pak kohë, as një  javë. Kështu vazhdova për disa kohë, me shkëputje të shkurtra nga Australia për në Europë. Nuk nisesha asnjëherë me mendimin që do të transferohesha përgjithmonë sepse e doja jashtë mase tokën time. Më vonë e zgjata qëndrimin në Londër derisa u bëra e vetëdijshme që jetoja më shumë në Europë sesa në Australi. Duket qesharake, por ju siguroj që ishte e vetmja mënyrë për të mos ndjerë një shkëputje traumatike. Kështu, bleva apartamentin e parë në Londër ku u transferova përgjithmonë! Më është dashur shumë kohë për t’u ambientuar me këtë ndryshim në jetën time. Anglezët na kanë parë gjithmonë ne australianëve si të ishim irlandezët e Paqësorit. Për ta, ne ishim injorantë me probleme penale. Sot jemi krenarë per arritjet tona, për faqen penale të pastër dhe gjithë të tjerat!

- Çfarë mendon për metamorfozën e jashtëzakonshme të  tokës australiane?

- Jam krenare! I njoh karakteristikat e popullit australian dhe jam krenare që ai çmohet nga pjesa tjetër e botës.

- Ndjeheni pjesëtare e atij brezi që i ka dhënë  një profil nderi në botë  popullit australian?

- Ndjehem një  pjesë e asaj vale australiane që kanë sukses në  botë… them se jam i atij brezi, pa u hequr asnjë meritë brezave të mëparshëm që kanë kontribuar në këtë aspekt, shpirtra të ndjeshëm si këngëtarja e operas lirike Dejm Neli Melba, bashkëshortët e jashtëzakonshëm Berri e Baz Hamphrejs, Naomi Uots, Kejt Blanshet, Hjuxh Xhekmen, Nikol Kidman… Jam e sigurtë se do të ketë edhe shumë të tjerë mbas nesh…

- Si e kaloni kohën kur jeni në turne?

- Me familjen time të madhe, Minog, që është gjithmonë e bashkuar. Nëna ima vjen gjithmonë në turne me mua, babai mban llogarinë, kurse motra ime, Deni më shoqëron shpesh në duete.

- Kajli ka personalitete të ndryshme apo është njësoj si në Paris, ashtu edhe në  Londër apo në Australi?

- Jam e ndryshme, sidomos në drejtim të të veshurit! Në Australi shkoj kur është stina e verës, përdor sandale të thjeshta, pantallona të shkurtra, kapele e syze plazhi. Për shembull, në Kapri shallin e përdor për të mbuluar kostumin e banjos, kurse në Australi e përdor si velë për barkën. (Qesh) Ne “Aussie girl” jemi shumë origjinale e praktike. Në Paris është e nevojshme në mënyrë kategorike të vishesh shik. E adhuroj lukun e parisianeve, që duken sikur kanë lindur cool, nga vetë natyra e fizionomisë dhe kulturës së tyre të trashëguar. Qëndrimi në një vend aq marramendës nga pasuria e kulturës dhe e bukurisë, në modë është një burim i përhershëm për frymëzimin tim.

- Ndërsa Londra është vendi yt i dytë…

- Londra është  e njohur për origjinalitetin e stilit, për dizenjuesit antikonformistë, të cilët, të karakterizuar nga një kurajo e jashtëzakonshme, nuk kanë frikë të krijojnë gjëra origjinale dhe të papara. Unë i adhuroj për këtë gjë!

- Me imazhin tuaj, keni qenë gjithmonë  Dea frymëzuese për gratë në  përgjithësi. Ju ka interesuar gjithmonë  moda?

- Po, gjithmonë. Kam kaluar në stile të ndryshme me mënyrën time të  të veshurit, gjë që ndodhte edhe më parë, kur nuk isha personazh i njohur. Tani e bëj për punë dhe është nganjëherë një ndjesi e bukur, të shtyn dhe të stimulon shumë… Them “nganjëherë” sepse në disa raste, moda është e fundit në mendjen time. Adhuroj zhdërvjelltësinë artistike, krijimtarinë dhe pasionin që stilistët e mëdhenj i kushtojnë modës. Mund të interpretohet si një ambient sipërfaqësor, pa realizëm, por në të vërtetë është një botë e jashtëzakonshme ku mund të projektosh nga ana e jashtme personalitetin tënd. Eshtë një botë e manovrueshme, kapriçoze, tradicionale, eksperimentale…

- Ke të  drejtë… edhe kur jeta është e vështirë, një femër mund ta shkarkojë tensionin duke bërë shoping! Kushedi si vishet Kajli në jetën e saj private…

- Në  momentet e dembelizmit adoptoj një lloj uniforme për të mos u preokupuar për atë që do të vesh. Megjithatë, shpesh ndodh të ndërroj shumë veshje para se të dal nga shtëpia.

- Si dhe ku e mendon të ardhmen?

- Shpesh më  pyesin nëse do të kthehem ndonjëherë të jetoj në  Australi. Mund të them vetëm që Australia më mungon jashtë mase dhe ndjehem shumë e lumtur kur arrij të shkoj atje. Në të ardhmen, kush e di… Me siguri do të rikthehem çdo herë që të kem mundësi. Jo pa lidhje, emri im Kajli, në gjuhën aborigena, do të thotë “Boomerang”, një rikthim.

Përgatiti: Anila KADIJA

- Emocioni i duartrokitjeve të para është i paharrueshëm, sidomos kur nuk je e përgatitur se nuk i ke ëndërruar ato… Kështu nisi rruga ime artistike, si një pasion i pafajshëm fëmijëror. Ishte një konkurim midis klasave në shkollën e mesme. Këndoja pa asnjë synim, thjesht, ishte një lojë e bukur për mua, por fitova çmimin e parë! Ndjeva një emocion që edhe sot ma shtrëngon zemrën… Ndoshta ishte më i bukuri në jetën time artistike sepse ishte i papritur, si rrufeja në qiellin e qetë. Unë nuk e kam patur ëndërr këngën. Rastësia ka bërë që të afirmohem, duke filluar nga aktivitet e shkollës, tek Estrada e Pogradecit, turnetë nëpër Shqipëri… A ka zë emocioni?! Eshtë zë i heshtur që e ka vetë këngëtari në brendësi, dridhje që vetëm ti e di, është një përmasë e pakufishme, një dimension i heshtur, që shpërthen sapo të duhet ta nxjerrësh.

- Ermira-grua, bashkëshorte, nënë. Çdo sfond i kësaj panorame njerëzore ka një domethënie. Si i interpreton Ermira këto role në skenën e jetës?

- Si grua, jam përpjekur gjithmonë të zë një vend në jetë. Si bashkëshorte, them se jam sa e mirë, aq edhe e vështirë sepse martesa dhe karriera s’para dëshirojnë të rrinë bashkë. Si nënë, këtu ndaloj, kthej kokën mbrapa e shikoj se kam lënë shumë gjëra mangut në karrierën time për t’iu kushtuar vajzës, por jam e kënaqur për këtë.

- Si u dshurove me këngën?

- Që e vogël, më ka pëlqyer poezia dhe më mahnitnin këngët me tekst të bukur. Këndoja shpesh me prindërit, ndërkohë që më “mërziste” shumë gjyshi im, mjek pediatër në Korçë, kur më detyronte ta dëgjoja kur i binte violinës… Por, pa dyshim, kjo gjë ka patur ndikim në veshin tim.

- Vitet kanë një perde të tejdukshme që mbulon kujtimet, por nuk i shuan ato, mjafton të mbyllësh sytë e të rikthehen mbresat. Të ndodh ndonjëherë t’u rikthehesh atyre?

- Më merr malli vërtet nganjëherë, megjithatë, nuk jam natyrë nostalgjike. Turnetë e pafundme nëpër Shqipëri, mikpritja e popullit, vendet dhe natyra, janë ato që më mungojnë më shumë! Fakti që arrita një kulm në këngë, për mua ka qenë mjaft…

- Ti, duket sikur ke bërë një kontratë të përjetshme me buzëqeshjen…

- Natyrën e qeshur e kam trashëguar nga nëna ime. Eshtë e natyrshme dhe nuk mund të rri pa të. Përse të mos buzëqeshim? Jeta është një ndër dhuratat më të bukura që na jepet, privilegji që ta shijojmë. Jam shumë e kënaqur që e ka trashëguar edhe vajza ime.

- I ke kënduar shpesh dashurisë… Çfarë vendi zë ajo në jetën tënde?

- Dashuria për mua është çelësi i lëvizjes së jetës… është motivi. Pa e patur me vete atë, pa e ndjerë e ndarë me botën, s’mund të ndodhë asgjë e bukur. Kurrë nuk mund të ketë, sidomos, art të vërtetë pa qenë natyralisht e pranishme dashuria… në të gjitha format. Shpesh më qëllon të më pyesin se për kë e këndoj këtë apo atë këngë. Unë, në të vërtetë, nuk kam askënd në mendje. Është vetëm një mall, do ta quaja hynor, që më mbështjell sa herë bashkohet një tekst i bukur me një muzikë që më pëlqen, që nuk të lë të flesh derisa ta këndosh. Nuk mund të imagjinoj kurrë një njeri të keq duke bërë vepra të mira arti. Dashuria zë vendin kryesor në jetën time, marr dhe përpiqem të jap sa më shumë prej saj.

- Fëmija, me prindër artistë, quhet një fëmijë arti… E ke menduar ndonjëherë vajzën tënde duke ndjekur këtë rrugë?

- Dorela ka një emër muzikor. Janë tre nota të pentagramit… Premisat ishin që ajo të ndiqte këtë rrugë, pasi i pëlqen shumë kënga, por nuk ka zë. E çuditshme, se edhe bashkëshorti im, Sandri, ka zë të bukur! Ajo ka zgjedhur të bëhet dentiste, të kujdeset për buzëqeshjen e të tjerëve që ka pak afrimitet me artin, i cili kujdeset për buzëqeshjen e shpirtit! Parimi im është që ajo të shkëlqejë, po mundi, në fushën që zgjedh… Kështu, jam shumë e kënaqur.

- Të ka ndodhur ndonjëherë të shikosh qiellin e të thuash: “Unë sot jam e lumtur se…”?

- Më ka qëlluar vetëm dy herë, kur kam lindur vajzën, sepse e doja vajzë dhe në një moment shumë të vështirë, kur ajo rrezikoi jetën dhe jeta ju rikthye sërish. Nuk e njoh lumturinë si koncept, rrjedhojë e karakterit tim, ndoshta. Më ka pëlqyer shumë një thënie e Shopenhaurit: “Lumturia mund të jetë shuma totale e të këqijave të shmangura…”. unë do të flisja më shumë për gëzimet; ato i kam shumë të shpeshta.

- Ambienti i artit është i veçantë… Çfarë të pëlqen dhe çfarë të bezdis në të?

- Oh, ç’më ke kujtuar! Ambienti i artit, në shumicën e rasteve, është shumë i këndshëm për aq kohë sa ekziston ajo dashuria për të cilën folëm… Kur ti je në një ambient artistik të të njëjtit nivel, nuk ka gjë më të bukur se ai ambient. Në momentin kur të takon të ndodhesh në ambiente artistike apo grupe ku ka diferencë nivelesh, është pak e vështirë të thuash se janë të bukur! Në këto raste, unë zë një qoshe dhe… lexoj.

- Skena është si një piedestal ku ndjen se mund të fluturosh, apo jo?

- Vërtet, krahë të jep skena… shumë bukur e the… Bashkatdhetarët tanë sot i ke kudo. Më kanë lënë mbresa të veçanta komuniteti i Lionit në Francë, në Danimarkë e Suedi, Gjermani etj. Shqiptarët e shpërndarë nëpër botë janë shumë të përmalluar dhe i presin mirë të gjithë mysafirët artistë. Pa diskutuar që këtu në USA jemi si të shtëpisë, sidomos në kounitetin e Bostonit.

- Çfarë marrëdhënieje ka Ermira me natyrën?

- Natyra është mikja ime më e mirë, më e sigurtë. Më mahnit çdo grimcë e saj, që nga lulet e vockla që dalin të parat nën bar apo dëborë, në pranverë zhurma e shiut që më lë pa mend e më vë në gjumë si një këngë. Më befason një det i madh që ndodhet nën shkëmbinj. Më ka lënë pa fjalë pamja mahnitëse e kanoneve të Arizonës. Nuk ka kamera apo foto që ta mbështjellë e ta japë realisht fuqinë e bukurisë së asaj natyre, atë emocion që përjeton në atë moment. S’më tremb asgjë që e ka emrin natyrë… e dua aq shumë sa nuk ma nxë goja ta them atë fjalë.

- Në një këngë të Xhovanotit, thuhet: “Ty, substancë e ditëve të mia… ty, substancë e endrrave të mia…” është një dedikim dashurie! Cila është substanca e ditëve dhe e ëndrrave të Ermirës?

- Rastësia, mundësia, kurajoja… E marr jetën siç është e siç më vjen. Ndërkohë, edhe i krijoj ditët e mia. Nuk e konceptoj idenë që ka ditë të mërzitshme. Gjithmonë ka diçka që mund ta bësh. Ndoshta mund të shtoj që dita, si edhe jeta, është shumë e shkurtër. Ëndrrat janë të shumta… Më jep kënaqësi të veçantë shërbimi, që nga pleqtë, deri te të sëmurët. Kam një ëndërr në sirtar si grua: Të shkoj andej nga Veriu e t’u mësoj gatimin grave… Duket për të qeshur, por siç e thashë, kam shumë gjëra akoma për të bërë në këtë jetë, se ajo më ka dhënë privilegjin ta jetoj.

- Ç’do të thotë për ty “talent i ri” dhe ç’këshillë mund t’i japësh atij, nisur nga përvoja që ke?

- Një talent i ri është ai që i ka provuar të gjithë elementët, duke filluar nga shpirti, zëri, pamja, aftësia për të bërë performancë, inteligjenca aq e domosdoshme për të kërkuar dhe gjetur zhanrin që ndriçon zërin e e tij apo i jep veçanti dhe ngjyrë. Do t’i thoja një talenti të ri të bëhet model i mirë në të gjitha aspektet e personalitetit artistik. Vetëm kështu do të ketë një karrierë të gjatë dhe nuk do të harrohet nga publiku.

- Ka shumë këngë shqiptare, sidomos popullore, që janë përpunuar me një tendencë muzikore orientale… Si e shikon këtë ndryshim?

- Muzika orientale është përdorur pak a shumë kudo kohët e fundit, është tendencë e kohës. Stingu, për shembull, e ka përdorur shumë, por nuk e ka kopjuar, ka marrë elementë të saj, ndërsa te ne është kopjuar tërësisht; përkthehen fjalët dhe serviret në shqip. Është një fenomen që po e dëmton seriozisht traditën tonë.

- Lashë për në fund, si ëmbëlsirë, një pyetje që e kam për zemër: Shpesh në jetën tonë ndjekim një rrugë, një zë, një njeri special, një rastësi, një mundësi… Ti, çfarë ke ndjekur?

- Në fëmijërinë time kam patur një mësues, një udhërrëfyes, një shembull që më ka rritur; dajën tim të shtrenjtë, mik i Lasgushit, Mitrushit e i Kadaresë. Ishte një disident i mirëfilltë, kritik, letrar dhe, mbi të gjitha, shumë human. Prej tij kam mësuar rrugën drejt njohjes e çdo gjë të bukur që ka jeta, që nga ato që duhet të lexoja e deri te sjelljet me botën. Nuk do t’i harroj kurrë takimet e tij me Lasgushin. Unë, si mace, rrija në mes e, megjithëse e vogël, thithja çdo gjë që ato flisnin, edhe pse shumë gjëra nuk i merrja vesh. Një detaj nuk e harroj kurrë, mënyrën si fliste dhe si recitonte Lasgushi. Ai njeri i shtrenjtë është ai që unë kam ndjekur. Quhej Qani Collaku dhe, në mendimet e mia është gjithmonë ai zë, ai njeri special!  

Në  pamje të parë duket të  paktën dhjetë vjet më  e vogël, megjithëse është  31 vjeçe, që nga 11 maji. Është  e pabesueshme që do të  jetë nënë për herën e tretë, pasi ajo ka dy fëmijë, Sahten 8 vjeçe dhe Orlandon, 2 vjeç, fëmijë që kanë për baba aktorin e njohur Stefano Akorsi, i cili është gjithashtu, baba i fëmijës së tretë që ajo po pret… 

- Tani jeni bjonde sepse sapo keni mbaruar xhirimet e filmit “Serge Gainsbourg”, dedikuar artistes së madhe Brizhid Bardo. Më tregoni diçka për filmin…

- Është  historia e jetës së Geinsburgut dhe e Bardosë. Kanë qenë  të dashur! Nuk zgjati shumë, pak muaj, por netëve në krevat shkruante këngë dashurie për atë që flinte ndërkohë  në krahun e tij. Për mua, nuk ka qenë një ngarkesë e madhe dhe me afat të gjatë. Kam qenë vetëm pesë ditë me xhirime dhe e kam përballuar me shumë gëzim dhe lehtësi si ata fëmijët që luajnë kauboj, si të vishja një fustan të bukur. Të them të drejtën, është e pamundur t’i ngjash Bardosë. Ajo është e papërsëritshme, unike, e pakopjueshme.

- A njiheni personalisht?

- Kur më  thanë të interpretoja personazhin e saj, kërkova ta takoja. Më tha “ok”, por ajo nuk u ndje mirë, kështu që më thirri në telefon. Kemi folur gjatë dhe më ka frymëzuar shumë. U soll me zemërgjerësi. Kishte shumë nevojë për aprovimin nga ana e saj.

- Kohët e fundit keni luajtur edhe në  një film tjetër, te “Visage”…

- Që  do të konkurojë në Kanë, ku, sipas traditës, do të dalim bashkë me të tjerët në tapetin e kuq, me grupin e xhirimit të Geinsbourgut. Në film marrin pjesë edhe aktorët Fani Ardant, Zhan Pier Luand dhe Natali Baie. Regjisori është Ming-Liang Tsai, fitues i Luanit të Artë në Venecia, më 1994, me “Vive l’amour” dhe autor i filmit erotik “Il gusto dell’anguria” (Shija e bostanit), 2005. Ai është një njeri i pabesueshëm! Filmi flet për një regjisor që xhiron një film, frymëzuar nga miti i Salosë.

- Saloja jeni ju?

- Në  të vërtetë, aty jam një star, yll nevrastenik, që  duhet të interpretojë atë rol. 

- Një provokuese e paparë dhe perverse… A mund të më thoni ç’është për ju provokimi dhe sensualiteti?

- Një  gjë që nuk mund të jetë e kontrolluar, e programuar nga kush e mbart dhe e demonstron. Është ndjesi e brendshme, që nuk shpjegohet me fjalë, diçka që vjen nga natyra e personit… nuk e kanë të gjithë.

- Eshtë  provokuese Bardoja? Në opinionet gazetareske dhe të  revistave të modës, thuhet se ju të  dyja ngjasoni shumë në  këtë aspekt…

- Të  them të drejtën, po ta imagjinoj veten te përralla “Bukuroshja së fjetur” ndjehem më shumë një princeshë që zgjon princin, pra, e kundërta e asaj që thoni ju. (Qesh) Me Bardonë ngjaj tek energjia dhe mëvetësia e veprimit. Jam si ajo, një femër me ide të qarta.

- Sa muajshe jeni?

- Jam në  muajin e gjashtë.

- Do të  lindni djalë apo vajzë?

- Nuk dua ta di. Kështu, do të kem dy surpriza; përveç lindjes, që  është gjithmonë një surprizë, edhe një event plot mister.  Më pëlqen të jem deri në fund kurioze për ta ditur nëse fëmija im do të jetë mashkull apo femër.

- Po emrin, e keni menduar?

- Jo, akoma. Për të vendosur për emrin e vajzës, m’u desh një javë kohë. M’u desh të luftoja, sepse emrin duhet ta deklarosh brenda tre ditëve, por unë doja ta gjeja bashkë me të… E shikoja dhe e pyetja: “Të pëlqen ky emër? Po ky?”. Në fund, e gjetëm. Është perfekt për atë.

- E njëjta gjë ndodhi edhe me Orlandon?

- Jo, na erdhi ndërmend një ditë para se të lindte. Ishte diçka instiktive, e natyrshme. Edhe Orlandoja është perfekt!

- Kur jua kanë parashikuar lindjen?

- Nuk e di! Eshtë fëmija ai që vendos…

- Por një  ditë e përafërt ekziston gjithmonë…

- Po, por nuk është e sigurtë dhe nuk dua ta them. Më duket sikur nuk respektoj intimitetin e  qenies që është brenda meje.

- Kur jemi takuar një vit më parë, më  keni treguar që keni arritur një qetësi shpirtërore pas një jete të kaluar duke luftuar me veten dhe të tjerët…

- Jetoj ditë  përditë, i marr gjërat si të vijnë, kënaqem me faktin që  po i kaloj vitet pak nga pak, duke u maturuar dhe duke kuptuar shumë  gjëra. Për shembull, që nuk duhet të dramatizosh asnjëherë. Ja, tani po mbërrin një tjetër fëmijë… Eshtë një moment i bukur. Tashmë, jam një grua e kompletuar, një grua optimiste.

- Jeni e mirë si emri që keni. Ndoshta ai ka ndikuar në  karakterin tuaj…

- Ndoshta! Është një emër shumë i përhapur në Korsikë.

- Po qeshni… përse?

- Po më  vjen ndërmend çdo gjë që shkruhet sot për femrat, mbas 40 apo 50 vjeçëve… Ato janë akoma shumë të bukura. Unë mendoj se nuk duhet ta vrasësh mendjen për rrudhat, për vitet që ikin… Është më bukur ta lësh natyrën të vendosë për çdo gjë. Sot, në fakt, kemi frikë të plakemi dhe të vdesim.

- Ju, nuk e keni atë frikë?

- Në  këtë moment, po, sepse kam shumë gjëra për të bërë, por kur arrin të jetosh një jetë të bukur, plot ëndrra dhe ide, atëhere fiton kundrejt frikës së plakjes dhe vdekjes.

- Edhe ardhjen e fëmijëve ia lë në dorë  natyrës apo e programon?

- Në  jetë mund të programosh çdo gjë. Të bësh fëmijë  nuk është ndonjë gjë kaq e vështirë. Kur po xhiroja “Visage”, interpretoja edhe në teatër. Ditën isha me xhirime dhe darkave, në skenën e teatrit. Nuk flija pothuajse asnjëherë e mbeta shtatzënë! Regjisori më pyeti: “Po ku e gjete kohën?”. (Qesh)

- Si po e jetoni këtë moment magjik?

- Jam mirë, ndihem me fat. Ç’mund t’ju them tjetër?!

- Për shembull, ju nuk mendoni se shoqëria jonë i ka vënë fëmijët në qendër të vëmendjes?

- Është  e vërtetë, të mëdhenjtë duhet të sillen si të  mëdhenj, duhet të marrin përsipër përgjegjësitë ndaj fëmijës, por në të njëjtën kohë, duke ruajtur të  drejtën për të patur pak kohë për veten. Për mua, profesioni është një sferë e rëndësishme e jetës. Nuk jam vetëm nënë. Në fakt, e kam për zemër të ndalem pak në këtë aspekt drejtuar karrierës dhe profesionit të një gruaje.

- Dua t’ju bëj në fillim një pyetje në  lidhje me femrat, fëmijët dhe natyrën, që ju i përmendni shpesh. Çfarë mendoni për fekondimin artificial?

- Ka persona për të cilët lindja e një fëmije është një  nevojë fizike dhe më duket e drejtë që i drejtohen mjekësisë. Ai që nuk më pëlqen është biznesi që  kemi rreth e përqark këtij realiteti; fakti që mjekësia e transformon dhimbjen në tregti. Shumë çifte në Francë janë të detyruar të shkojnë jashtë, në Spanjë e në Indi, në vende ku fekondimi kushton më pak.

- Po kur çifti është homoseksual? Është e drejtë që dy femra të rrisin fëmijë si një çift normal dhe dy meshkuj të bëjnë një adoptim?

- Përse jo?! Mendoj se pas pak vitesh, familjet homoseksuale nuk do të jenë  një gjë e jashtëzakonshme.

- Do të  kishit bërë fëmijë me një  njeri çfarëdo, vetëm për ta patur?

- Jo, për mua, lindja e një fëmije është e lidhur me faktin e të qenit e dashuruar. Një fëmijë duhet të jetë frut dashurie.

- Është e drejtë të  qëndrosh me një njeri për hir të  fëmijëve, nëse dashuria mbaron?

- Për mua, jo. Po qe se nuk je e lumtur, jo. Fëmijët e kuptojnë që po sakrifikon për ata. Ka prindër që, duke qëndruar bashkë, mendojnë se po bëjnë mirë. Nuk e dinë se, fshehtësi, fëmijët e tyre mendojnë: “Të shpresojmë që do të ndahen një ditë” dhe ata mbajnë mbi shpatulla peshën e vështirësive tona. Prindërit, në fund të fundit, janë thjesht burra e gra…

- Nganjëherë, ndodh edhe e kundërta… Fëmijët u luten prindërve të  mos ndahen. Po t’ju ndodhte një gjë e tillë, si do të vepronit?

- Nuk janë  vendime të thjeshta, por do të ndahesha, me siguri, për të mirën e time dhe tyren. Jam e bindur se më vonë do ta kuptonin.

- Stefano Akorsi ka pranuar të interpretojë  te filmi “Puthja e fundit” e Gabriele Muçinos. Në filmin e parë flitej se si e jetojnë dashurinë tridhjetë vjeçarët, pra, njerëzit në moshën tuaj. Ju përket ndopak ky përshkrim?

- E keni parasysh një moment në jetën tuaj kur një mashkull dhe një  femër e kërkojnë njëri-tjetrin dhe janë duke u gjetur, por pastaj diçka bën që për një fije, nuk takohen, preken dhe kaq? Është diçka që e kam jetuar dhe Muçinoja e ka paraqitur shumë realisht në filmin e tij.

- Do t’ju pëlqente të punonit me të?

- Mendoj se ai është një “drejtues” i zoti për aktorët, por kam parë vetëm dy filma të tijët, këtë për të cilin folëm me Stefanon dhe tjetrin, me Uilli Smithin, me titull “Kërkimi i lumturisë”. Nga të dy, preferoj “Puthja e fundit”.

- Vitin e kaluar, te filmi “La jeune fille et les loups”, ju me Akorsin keni punuar bashkë për të parën herë. Do t’ju bjerë rasti herë tjetër?

- Shpresoj shumë!

- Me çfarë po merreni tani?

- Me shumë gjëra. Kam filluar edhe të shkruaj histori të vogla. Për momentin, më shumë është një hobi. Më duket sikur po studioj… Më pëlqen të lexoj libra mbi mënyrën e të sjellurit të njerëzve… pak psikologji.

- Një  tribu afrikane i përshëndet fëmijët e porsalindur duke u kënduar: “Mirë se erdhe në një botë kaq të vështirë!”. Kështu mendoni edhe ju për fëmijët e tu?

- Jo, unë  them: “Mirë se erdhët në këtë botë kaq të bukur!” sepse kushtet tona të jetës janë në fund të fundit, më pak të vështira se të atyre. Gjëja më e rëndësishme që mund të bësh për fëmijën tënd nuk janë mrekullitë, por thjesht t’i japësh dorën e t’i thuash që të mos ketë frikë se je aty për t’i dhënë ngrohtësi dhe për ta mbrojtur. Unë sot ndjehem një grua e kompletuar, sepse jam e zonja të mbaj fort dorën e fëmijës tim. Me Orlandon jam rritur dhe me të tretin do të jem akoma më e zonja, shpresoj. Nuk kam besuar asnjëherë që një prind mund të jetë perfekt që në fillim, pa patur eksperiencë jete. Gabime bëjmë të gjithë dhe nganjëherë është mirë kështu. Nuk i duroj pendimet, pishmanllëqet, kam neveri prej tyre… Sa të bezdisshëm ata që thonë: “Nuk duhet të ta kisha bërë këtë, nuk duhet të bëja atë!…”. Kam interpretuar edhe në filma të pavlerë, por durim, do të shkoj përpara.

- Është e vërtetë që shumë gra, si edhe artiste, e kanë të vështirë rikthimin në punë nga një periudhë shtanzanie?

- Po, në  kinematografi, që duket një vend ku njerëzit kanë  mentalitet më të hapur, nuk mund të thuash që  pret një fëmijë, se ndryshe të hedhin jashtë. Kur kam mbetur shatzënë me Orlandon, më hoqën rolin. Nga ai moment, u bëra më dinake. Bardonë e kam interpretuar tani që jam shtatzënë me fëmijën e tretë. Ditën e fundit të xhirimit u tregova dhe pastaj i përshëndeta! Kjo ndodh edhe për faktin se në xhirimin e një filmi, sigurimi i një aktoreje shtatzënë kushton më shumë, a thua se shtatzania është një sëmundje! Artistët janë të detyruar të gënjejnë për të mos e humbur punën.

- A mund të na thoni kush ju përzuri?

- Emrin e regjisores, në këtë moment, nuk po e kujtoj. Kam qenë në fillim dhe nuk më shikohej ende barku, por ne folëm në telefon e ajo më tha: “Më vjen keq, por je jashtë”. Më ka lënduar shumë për mënyrën se si e tha, se edhe vetë ajo ishte grua, madje, nënë. 

Përgatiti: Anila KADIJA

Anila Kadija: – Përshëndetje Burim!

Burim Cerloj – Përshëndetje! Më duket paksa e çuditshme që kam mundësinë të jap një intervistë në gazetën që e kam lexuar dhe pëlqyer qëkur isha 15 vjeç. Kam dhënë një intervistë për ju në vitin 1997, me grupin e atyre viteve, Music of Space. E ruaj akoma atë artikull. Më ka sjellë mbarësi!

- Kam parë  foto të tuat me grupin me të  cilin punon këtu në Itali. Aktualisht, po jepni shfaqjen “Notre Dame De Paris”, nëpër qytete të ndryshme. Është e natyrshme ta fillojmë me një pyetje të thjeshtë… Mund të na i tregoni hapat tuaj të parë?

- Në  vitin 1999, si shumë të rinj shqiptarë, nuk shikoja ndonjë  perspektivë të madhe, për fat të keq… Kështu, në gusht të atij viti, gomonia u bë “avion” për të kaluar detin. U stabilizova në Padova, ku kisha motrën, fillova punë menjëherë si murator në ndërmarrjen ku punonte edhe kunati. Si e kemi ne shqiptarët, që në familje, i japim një dorë njëri–tjetrit… Jemi njerëz me dinjitet, prandaj nuk na tremb puna. Megjithëse ëndrrat e mia ishin diku larg në fantazinë e një djali të ri… Kam punuar në të zezë, duke vënë në rrezik edhe veten, siç e vura kur kalova detin, por në jetë duhet të provosh, po besove. Punova kështu për katër vjet, derisa mora dokumentet, se nuk mund të rrija tërë jetën klandestin! Ndërkohë, natën punoja nëpër diskoteka si kubist, merresha edhe me marrëdhëniet publike, duke bërë publicitet apo duke i ftuar të rinjtë në ato disko ku punoja.

- Thuhet shpesh, në mënyrë figurative, se kemi afër një engjëll që na udhëheq në fatin tonë. Ti, e beson një gjë të tillë? Në realitet, ka qenë për ty ndonjë njeri të ka hapur një derë fati në botën e artit?

- Një  natë, kur isha duke kërcyer në diskotekë sipër kubit, më pa një balerin profesionist që kish ardhur në diskotekë me një koreograf me famë, që quhet Mauro Astolfi. Atij i pëlqeu mënyra e improvizuar e të kërcyerit tim. Më përgëzoi dhe u çudit kur dëgjoi se nuk kisha studiuar asnjëherë balet. Më ftoi të zbrisja sa më parë në Romë, për të studiuar në një shkollë të tijën, në IALS, ku më dha edhe një bursë studimi. Kështu, në moshën 23 vjeçare, hodha hapat e parë si profesionist. A mund ta konsiderojmë atë person që më besoi dhe më dha mundësinë për të studiuar, si një engjëll në krahët e ëndrrës time?!

- Emocionet e para në skenë si profesionist…

- Më  kujtohet kur koreografi dhe regjisori me famë botërore, Micha Van Heke, në një edicion ku u provuan rreth 100 konkurues, më zgjodhi mua dhe pesë balerinë të tjerë si balerinë për koncertin e madh të Vitit të Ri. Koncerti u dha në skenën e teatrit të njohur “La Fenice” të Venecias dhe u transmetua në Eurovizion dhe në RAI. Kisha vetëm tetë muaj që kisha filluar të studioja dance dhe emocioni që provova aty ishte kurorëzimi i një sfide që po i bëja kohës. Doja të krijoja sa më shpejt profilin tim si balerin dhe frutet e para po i korrja.

- Edhe një profesionisti i dridhen këmbët?

- Emocionet janë gjithmonë të pranishme e të shumta, nuk ka rëndësi sa vjet ke që kërcen, por të parat janë të veçanta. Më dridheshin këmbët dhe zëri… Më vinte mendja rrotull sa herë kisha nevojë të ulesha diku. Mund të tregoj në këtë kontekst emocionet që provon në Arenën e Veronës. Kur hyn në skenë, të duket si çdo spektakël tjetër, por kur ndizen dritat mbi publikun që do të të duartrokasë ty, kupton që spektakli fillon aty. 15 mijë persona do të vlerësojnë punën, pasionin, talentin tënd. Ky është një ndër emocionet më të mëdha që të shton rrahjet e zemrës dhe bën të të mungojë ajri.

- Më ka pëlqyer shumë një foto ku në sfond është perëndimi, qielli që përqafon detin… Të mungon ai perëndim i kuq shqiptar?

- Përgjigjja është e natyrshme… Unë jam durrsak, i lindur dhe i rritur atje, prej brezash. Ai perëndim prezanton gjithçka; momentet e vështira dhe të lumtura, si edhe ato të trishtuara apo melankolike. Mjafton të shikoj detin me atë perëndim dhe reflektimi i valëve më dërgon gjithmonë përtej Adriatikut. Më mungon aq shumë sa, ndonjëherë, fjalët janë të pafuqishme për të shprehur mallin që kam!

- Ku qëndron forca jote?

- Te vetvetja. Unë mendoj se çdo njeri duhet të jetë i vendosur për atë që kërkon në jetë, të jetë  këmbëngulës dhe i thjeshtë. Unë nuk kam një familje të pasur në Durrës. E kam krijuar gjithçka në jetë  me punë dhe sakrifica të mëdha. Dua t’u jap një mesazh pozitiv atyre që kanë pasione në jetë. Besoj se nëse unë ia kam arritur qëllimit tim për t’u bërë balerin profesionist, pak a shumë me një vit shkollë, por me shumë punë, duke u ushtruar natë e ditë, besoj se çdokush mund të arrijë çfarë dëshiron.

- Cila disiplinë e baletit të pëlqen më shumë?

- Hip–hopi më ka pëlqyer gjithmonë. E kërcej atë ritëm kudo që ma kap veshi. Megjithatë, unë i kërcej të gjitha disiplinat e muzikës dance.

- Zilia është një difekt apo i jep shtysë profesionalizmit?

- Varet si e interpreton atë. Zilia pozitive, në profesionin tonë, duhet. Ajo të bën të jesh më i shkathët dhe të shkosh më larg, por gjithmonë kur është e shoqëruar me shumë punë, pa e ekzagjeruar dhe pa e shprehur haptazi. Them me sinqeritet që më ka ndodhur edhe mua ta provoj zilinë! Nuk ka ambient pune ku të mos provohet. Eshtë normale. Mjafton të të respektojnë dhe të respektosh kolegët, ta përdorësh si armë ndërtuese dhe jo shkatërruese për vete e të tjerët.

- Në grupin ku je, e ndjen veten të huaj?

- Ky grup është  fanatastik! Jemi të gjithë shokë e miq. Çdonjëri nga ne ka një veçanti në kërcim, gjë që na bën të jemi të gjithë të rëndësishëm në  trupë; të gjithë, me kapacitet. Në këtë grup është  një shqiptar tjetër që punon si teknik. Nuk ka dallime midis nesh përsa i përket kombësisë. Simpatia dhe respekti reciprok na shoqëron në çdo moment të ditës, që nga prova, te shfaqja apo te një picë mes miqsh. Tani po shëtitim Italinë me shfaqjen “Notre Damë De Paris”, një spektakël i mrekullueshëm, me muzikën e Rikardo Koçantes. E ndjej veten në një familje të madhe artistësh! Pastaj, në këtë spektakël flitet edhe për klandestinët që kërkojnë azil. Kur kërcej nën melodinë e asaj thirjeje, ndihem në jetën reale. Kush më mirë se unë që e kam jetuar klandestinitetin, mund ta interpretojë atë rol? Të qenit i huaj nuk është një pengesë, përkundrazi, është një eksperiencë që të ndihmon.

- Të pëlqen moda? Ke një stil tradicional apo të veçantë në veshje?

- Mendoj se nuk ka artist që të mos kujdeset për vetveten. Altamoda nuk më pëlqen, por them se balerinët në përgjithësi, vishen trendi. Ne duam ta tërheqim vëmendjen edhe kur nuk jemi në skenë. Stili im është trendi dhe origjinal.

- Ndikon ambienti i punës në marrëdhënien në çift?

- Kur jeton 24 orë me të njëjtët persona, lindja e ndjenjave është e natyrshme. Unë, aktualisht, jam i fejuar me një balerinë, megjithëse gjithmonë kam menduar të kem një raport sentimental larg profesionit. Është pak si e pamundur të gjesh dikë që të të kuptojë më mirë sa kuptohemi midis artistësh. Jemi gjithmonë në lëvizje dhe kemi pak kohë për t’i dedikuar të tjerëve. Kështu vetëm një person që njeh mirë profesionin tonë, mund t’i përballojë dhe ta kuptojë largësinë dhe kohën e gjatë të shfaqjeve.

- I njeh balerinët e tjerë, Klajdin, Kledin, Ambetën, Leon etj?

- Njihemi pothuajse të gjihë… Mendoj se ata kanë arritur atë që meritojnë. Shpresoj që ne të gjithë të rinjtë e baletit shqiptar jashtë, të jemi një shembull pozitiv për atdheun tonë, sepse toka jonë është e mrekullueshme dhe duhet të jetë e nderuar në botë. Kjo është detyrë e jona.

- Si e mendon të ardhmen?

- Më  pëlqen kjo pyetje sepse ndërthur atë që kam bërë  deri më sot me atë që kam dëshirë të  realizoj akoma. Kam hedhur hapat e parë në Durrës, ku këndoja me grupin Music of Space. Kemi inçizuar para pesë vjetësh një cd që titullohej “Refleksion” dhe dy videoklipe muzikore që transmetoheshin shpesh në BBF televizion. Këngët titulloheshin “Gangsteri” dhe “Kujtimi yt” Kërkonim të bëheshim të njohur si artistë dhe kemi përcjellë gjithmonë mesazhe pozitive. Një nga pjesëtarët e grupit, sot është një DJ shumë i njohur në Lombardi.

- A ka ndonjë  gjë që nuk ke për ta harruar kurrë?

- Nuk do ta harroj kurrë rolin e parë që më dha regjisori Micha. Përfaqësoja figurën e tij kur ishe i ri. E nisa fillimisht me kompani baleti të vogla, derisa arrita në kompaninë e madhe “Ensemble”, drejtuar nga regjisori e koreografi Micha Van Hoecke. Kam kërcyer për të, katër vjet. Më vonë mora pjesë në shumë audicione, që më dhanë mundësinë të kërceja te baleti “Romeo e Zhuljeta” i Rikardo Koçantes dhe tani, te “Notre Dame De Paris”. Kam kërcyer nëpër filma si ky i fundit, “Jago”, me Nikolas Vaporilis dhe Laura Kiati. Do të më pëlqente që në të ardhmen të këndoja si solist… Deri më tani kam kënduar në koret e operetave. Ndoshta ky do të jetë një tjetër objektiv për t’u arritur. Falënderoj “Intervistën” dhe përshëndes Durrësin tim!